Các chuyên gia cảnh báo nguy cơ sức khỏe, nhấn mạnh vai trò của vắc xin trong bối cảnh bệnh sởi bùng phát trở lại
(Radio TNT lược dịch bài viết của Sunita Sohrabji ngày 15/7/2026, tổng hợp với cuộc họp báo ngày 10/7/2026)
Một bà mẹ ở tiểu bang Minnesota trước khi cùng gia đình sang Somalia đã đưa cả nhà đến phòng khám du lịch để tiêm các loại vắc xin cần thiết, bao gồm vắc xin MMR (phòng bệnh sởi, quai bị và rubella). Tuy nhiên, cậu con trai nhỏ mới 9 tháng tuổi không được tiêm vì lúc đó đang ngủ.
“Tôi không muốn đánh thức cháu,” người mẹ kể lại với bà Patsy Stinchfield, điều dưỡng chuyên khoa nhi, trong buổi họp báo của Truyền thông Cộng đồng Mỹ (American Community Media – ACoM) ngày 10/7.
Theo bà Stinchfield, trong thời gian ở Somalia, em bé đã nhiễm virus sởi. Khi trở về Mỹ bằng máy bay, em vẫn đang trong giai đoạn có khả năng lây bệnh.
“Cậu bé phải thở máy suốt 15 ngày tại bệnh viện nhi ở Minnesota,” bà Stinchfield, người đã nhiều năm làm việc với cộng đồng người Somalia tại Minnesota trong các đợt bùng phát dịch sởi, cho biết.
Người mẹ sau đó đã mời bà vào phòng bệnh và nhờ chụp hình con trai đang nằm trên giường bệnh, nối với nhiều thiết bị y tế.
“Xin hãy chia sẻ những bức ảnh này. Tôi không hề biết bệnh sởi có thể nguy hiểm và nghiêm trọng đến như vậy.”
Thông tin sai lệch khiến nhiều người không chích ngừa
Bà Stinchfield nhớ lại lời người mẹ:
“Tôi chỉ vì không muốn đánh thức con, còn bây giờ mỗi ngày tôi chỉ biết đứng bên giường cầu mong con tỉnh lại.”
May mắn em bé đã sống sót, nhưng theo bác sĩ, phổi của em có thể sẽ không bao giờ hồi phục hoàn toàn. Bệnh sởi là nguyên nhân hàng đầu gây các biến chứng hô hấp nghiêm trọng như viêm phổi và viêm phế quản.
Trong cộng đồng người Somalia tại Minnesota, chỉ khoảng 24% trẻ dưới 2 tuổi đã được tiêm mũi MMR đầu tiên. Trong đợt bùng phát dịch năm 2017, cộng đồng này từng là mục tiêu của các nhóm chống vắc xin phát tán thông tin sai lệch về mối liên hệ giữa vắc xin và chứng tự kỷ.
Nhiều phụ huynh chia sẻ:
- “Tôi không biết chữ M trong MMR là viết tắt của bệnh sởi. Chị gái tôi ở Somalia đã mất vì sởi. Nếu biết điều đó, tôi sẽ không bao giờ bỏ qua mũi tiêm này.”
- “Tôi được khuyên không nên tiêm MMR vì nó gây tự kỷ.”
Theo bà Stinchfield, điều này hoàn toàn không đúng.
Một số người còn nghĩ rằng:
“Ở Mỹ đã hết bệnh sởi rồi nên không cần tiêm nữa.”
Vì hiểu lầm này, nhiều gia đình đợi đến khi con 5 tuổi mới cho tiêm mũi MMR đầu tiên.
Sởi vẫn có thể gây tử vong
Theo Quỹ Quốc gia về Bệnh truyền nhiễm (NFID):
- Khoảng 1–3 người trên mỗi 1.000 ca mắc sởi sẽ tử vong, ngay cả khi được điều trị tốt nhất.
- 1 trên 1.000 bệnh nhân sẽ bị viêm não, có thể dẫn đến tổn thương não vĩnh viễn.
- 1 trong 20 trẻ mắc sởi sẽ bị viêm phổi.
Ngày 1/7, NFID đã thành lập Liên minh phòng chống bệnh sởi (Measles Collaborative) và bổ nhiệm bà Stinchfield làm Giám đốc điều hành.
Dịch sởi quay trở lại
Trước khi có vắc xin MMR vào năm 1971, mỗi năm Mỹ ghi nhận khoảng 3–4 triệu ca mắc sởi. Bệnh được tuyên bố đã được loại trừ tại Mỹ vào năm 2000.
Tuy nhiên, trong 18 tháng gần đây, nhiều đợt bùng phát đã xảy ra tại các tiểu bang như Texas, Utah và South Carolina.
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC):
- Đã ghi nhận 4.520 ca mắc bệnh trong 18 tháng qua.
- Năm ngoái, 11% bệnh nhân phải nhập viện.
- Có 3 trường hợp tử vong.
Điều đáng chú ý là hơn 1.332 ca (hơn một phần ba tổng số ca) xảy ra ở người trưởng thành từ 20 tuổi trở lên. Người lớn và trẻ dưới 5 tuổi có nguy cơ nhập viện cao nhất.
Vắc xin hiện nay vẫn rất hiệu quả
Tiến sĩ Benjamin Neuman, giáo sư sinh học và cựu trưởng nhóm virus học tại Đại học Texas A&M, cho biết virus sởi hầu như không thay đổi trong hơn 70 năm qua.
Khác với cúm hoặc COVID-19 vốn liên tục đột biến, virus sởi rất ổn định.
Vắc xin MMR hiện nay sử dụng để chống chủng virus sống giảm độc lực Moraten, được phân lập từ năm 1954.
Hiện tại:
- Chủng D8 đang lưu hành tại Mỹ.
- Chủng B3 phổ biến ở nhiều nơi khác trên thế giới.
Mặc dù chủng Moraten đã hơn 70 năm tuổi, nó vẫn bảo vệ hiệu quả trước các chủng mới.
Theo Tiến sĩ Neuman: “Nếu vaccine vẫn hiệu quả thì không cần sửa.”
Nguy hiểm đến từ virus tự nhiên, không phải vắc xin
Tiến sĩ Neuman nhấn mạnh rằng chính virus sởi tự nhiên mới gây nguy hiểm.
Virus tấn công các tế bào miễn dịch, làm suy giảm “trí nhớ miễn dịch” của cơ thể. Điều này khiến cơ thể có thể mất khả năng ghi nhớ và chống lại những bệnh từng mắc hoặc từng được chủng ngừa trước đó.
Ngược lại, virus trong vắc xin đã được làm giảm độc lực nhờ các thay đổi di truyền tự nhiên nên không gây ức chế hệ miễn dịch mà vẫn giúp cơ thể tạo miễn dịch lâu dài một cách an toàn.
Người lớn cũng mắc bệnh nhiều
Tiểu bang Utah đã trải qua đợt bùng phát kéo dài gần một năm với 704 ca mắc bệnh, trong đó khoảng 1/3 là người trưởng thành.
Tiến sĩ Andrew Pavia (Đại học Utah) cho biết phần lớn tiểu bang Utah có tỷ lệ chích ngừa khá cao, nhưng tại một cộng đồng nhỏ ở khu vực giáp Arizona, nơi có nhiều tín đồ của giáo phái FLDS, tỷ lệ tiêm chủng chỉ đạt 30–40%.
Ông cho biết các lãnh đạo giáo phái này từ lâu đã phản đối việc tiêm vắc xin.
Số ca thực tế có thể cao hơn nhiều
Theo Tiến sĩ Pavia, số liệu của CDC có thể chỉ phản ánh một phần thực tế.
Ông ước tính số ca mắc thật sự có thể cao hơn gấp 2–4 lần, vì:
- Nhiều gia đình không đưa con đi xét nghiệm.
- Chi phí đi lại đến cơ sở y tế quá cao.
- Một số người không tin tưởng chính quyền hoặc hệ thống y tế.
Ông cho biết: “Khi một đứa trẻ nhập viện vì sởi, chúng tôi thường phát hiện cả gia đình đều đã mắc bệnh.”
Phụ nữ mang thai có nguy cơ rất cao
Theo Tiến sĩ Pavia, phụ nữ mang thai chưa có miễn dịch với sởi có nguy cơ mắc bệnh rất nặng.
Nếu nhiễm sởi trong hai tuần cuối thai kỳ, họ có thể truyền virus cho trẻ sơ sinh.
Ông cho biết gần đây tại tỉnh Ontario (Canada), ba trẻ sơ sinh đã tử vong sau khi mẹ mắc sởi ngay trước khi sinh.
Tại Utah, 12 phụ nữ mang thai mắc sởi gần ngày sinh. May mắn các bé đều sống sót, nhưng theo ông, đó chỉ là may mắn.
Ông khuyến cáo: “Những phụ nữ đang có kế hoạch mang thai cần chắc chắn rằng mình đã có miễn dịch với bệnh sởi. Không thể tiêm vắc xin khi đang mang thai, vì vậy cần kiểm tra và tiêm trước khi mang thai.”
Lo ngại về Hội đồng tư vấn vắc xin của CDC
Tiến sĩ José Romero, cựu Chủ tịch Ủy ban Cố vấn về Thực hành Tiêm chủng (ACIP) của CDC, cho biết hội đồng hiện nay khác rất nhiều so với trước đây.
Sau khi nhậm chức, Bộ trưởng Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ Robert F. Kennedy Jr. đã giải tán toàn bộ hội đồng cũ và bổ nhiệm 8 thành viên mới, trong đó nhiều người từng bày tỏ quan điểm hoài nghi về vắc xin.
Theo Tiến sĩ Romero, trước đây các thành viên ACIP phải trải qua quy trình tuyển chọn nghiêm ngặt, bao gồm:
- đánh giá chuyên môn,
- thư giới thiệu,
- xem xét xung đột lợi ích,
- kê khai tài sản và nguồn tài trợ.
Ngoài ra, hội đồng cũng luôn cố gắng bảo đảm sự đa dạng về địa lý, giới tính, chủng tộc và sắc tộc để phản ánh đúng cộng đồng mà họ phục vụ.
Cộng đồng yếu thế dễ bị ảnh hưởng
Tiến sĩ Romero cảnh báo việc niềm tin vào vắc xin suy giảm sẽ đặc biệt nguy hiểm đối với cộng đồng nhập cư và những nhóm dân cư ít được tiếp cận thông tin y tế chính xác.
Ông nói: “Chúng ta sẽ lại chứng kiến những đợt bùng phát của các bệnh mà nhiều năm rồi chưa từng xuất hiện.”
Ông cũng cho biết thông tin sai lệch về vắc xin đang lan rộng ở nhiều nước Mỹ Latinh trong bối cảnh dịch sởi quay trở lại.
Cuối cùng, ông khuyến cáo:
“Trước mỗi chuyến đi, dù là trong nước hay quốc tế, hãy kiểm tra hồ sơ tiêm chủng của tất cả các thành viên trong gia đình. Khi chuẩn bị hành lý, đừng chỉ mang theo quần áo mà hãy chắc chắn rằng bạn cũng mang theo ‘kháng thể’ của mình thông qua việc tiêm chủng đầy đủ.”